Eyrnasuð

Stanslaust suð Um 10-15% fólks hafa stöðugt eða endurtekið eyrnasuð en 1-2% hafa slæmt eyrnasuð sem skerðir mjög lífsgæði og starfsorku. Þetta kom fram á ráðstefnu sem haldin var sl. föstudag á vegum Landlæknisembættisins og Heyrnarhjálpar um eyrnasuð (tinnitus).

Orsakir

Orsakir eyrnasuðs, öðru nafni tinnitus, eru að heita má enn á huldu og meðferðarúrræðin eru þar af leiðandi af skornum skammti. Jóhanna Ingvarsdóttir komst að því að þolendur eyrnasuðs hafa ekki val um margt annað en að lifa með hljóðinu, sem syngur í höfðinu alla daga og allar nætur. Það er ekki annað í boði en að lifa með þessu og ekkert er í farvatninu eins og er sem kæmi til með að gagnast mér í baráttunni við eyrnasuðið. Þrátt fyrir að hafa reynt margt í mataræði og lífsstíl, virðist sem suðið lifi algjörlega sínu sjálfstæða lífi, en ég hef þó tekið eftir ákveðnu mynstri í mínu tilviki sem við getum sagt að endurspeglist í þremur mjög slæmum dögum í viku hverri, tveimur þokkalegri dögum í viku og öðrum tveimur betri dögum í viku. Ef allir sjö dagar vikunnar væru mjög slæmir, væri staðan hjá mér líklega mun verri en hún er nú,“ segir 47 ára karlmaður, sem fékk tinnitus fyrir tæpum átta árum í kjölfar þess að hafa lent í geysimiklum hávaða í aðeins örfáar sekúndur.

Sofnar út frá útvarpssuði

„Til að gera langa sögu stutta var ég að reyna að aftengja mjög hávært þjófavarnarkerfi í nýjum jeppa, sem ég hafði verið að kaupa. Ég var búinn að opna vélarhlífina á bílnum og var með vinstra eyrað nærri þjófavörninni þegar hún fór allt í einu í gang. Þessi skerandi hávaði varði í um fimmtán sekúndur áður en ég náði að aftengja þjófavörnina. Vinstra eyrað dofnaði upp og eftir nokkra daga hvarf dofinn smám saman, en hátíðnisuð kom í staðinn. Fylgifiskarnir geta verið einbeitingarskortur og skert lífsgæði þar sem sífellt suð truflar daglegt líf. Í fyrstu hélt ég að suðið myndi setja stórt strik í starf mitt þar sem ég starfa sem framhaldsskólakennari. Hið gagnstæða kom þó í ljós þar sem kennsla er krefjandi starf og nær að dreifa athyglinni frá suðinu. Verstar eru hins vegar allar þagnarstundir, kyrrð og ró, þessi lífsgæði sem flestir sækjast eftir. Þess vegna sef ég með hljóðgjafa á næturnar. Hann er fólginn í hátíðnisuði frá viðtæki á náttborðinu mínu. Hátíðnisuðið úr viðtækinu vinnur á móti hátíðnisuðinu úr eyranu. Með þeim hætti verður svefninn bærilegri.“

Skilgreiningin ekki á hreinu

Að sögn viðmælanda Daglegs lífs er einkar erfitt að lýsa suðinu fyrir leikmönnum og læknum, sem virðast skiptast í tvö horn með skilgreiningu á vandamálinu. Sumir vilji nefnilega meina að þar sem vafi leiki á hlutlægum einkennum þessa hvimleiða kvilla geti ekki verið um sjúkdóm að ræða heldur miklu fremur óþarfa áhyggjur, sem leiða megi hjá sér með réttum aðferðum og tækni.

Svokallaðri TRT-þjálfun, sem í reynd er atferlis- og hljóðmeðferð, hefur í sumum tilfellum verið beitt með góðum árangri, en þar er um að ræða sjálfmiðaða þjálfun til að læra að lifa með eyrnasuði eða tinnitus. Sjúklingar þjálfa sig í að beina athyglinni frá suðinu og er fólki í raun „bent á“ að velja hvað það „vill heyra“ og útiloka hitt.

„Ég fór til læknis í Lundúnum tæpu ári eftir að ég fékk minn tinnitus til að nema þessa hljóðmeðferð, en þegar öllu er á botninn hvolft finnst mér ég ekki hafa haft neitt gagn af meðferðinni þó hún kunni vissulega að gagnast einhverjum öðrum. Hér á landi virðist ríkja algjört ráðaleysi í málefnum tinnitus-sjúklinga. Meira að segja Tryggingastofnun synjaði mér um þátttöku í ferðastyrk, þegar ég var að leita mér hjálpar erlendis, á þeim forsendum að meðferðarúrræði væru í boði hér á landi þó þeir, sem til þekkja, geti vitnað um annað.“

Birtist þolendum misjafnlega

Eyrnasuð, öðru nafni tinnitus, er eflaust algengara en margur heldur. Suðið er algengara hjá körlum en konum og eykst tíðnin með hækkandi aldri. Þó engar íslenskar tölur um tíðni tinnitus liggi fyrir má gróflega áætla að 10-15% einstaklinga séu með eyrnasuð og þar af séu 1,5-2% með það mikið suð að það hafi veruleg áhrif á lífsgæði, að sögn Ingibjargar Hinriksdóttur, háls-, nef- og eyrnalæknis hjá Heyrnar- og talmeinastöð Íslands. Hjá minnihluta þessa hóps er suðið svo alvarlegt að það hefur áhrif á starfsgetu og lífsgæði, en hjá sumum getur suðið verið nær óbærilegt. Tinnitus er einkenni þar sem þolandinn heyrir eða upplifir hljóð sem ekki er til staðar utan líkamans.

Hljóðið getur birst þolendum mj&oum l;g misjafnlega, allt frá vægu suði upp í háværan són í formi suðs, sóns, hamarshöggs, vélbyssuniðs, hvells, banks, dropatals eða fossaniðs, svo dæmi séu tekin. Ástæður eyrnasuðs eru margþættar og líklega tengist aðeins hluti þess heyrnarskerðingu. Mikill hávaði á borð við háværa tónlist, vélknúin verkfæri og skotvopn geta gert illt verra. Aðrar orsakir, sem geta gert suðið verra og jafnvel verið orsakavaldar, eru m.a. vöðvabólga, stoðkerfisvandamál, bitskekkja, vöðvaspenna í kringum kjálkaliði, bakteríusýking í miðeyra, veirusýking í innra eyra, æxli í heyrnartaug, ýmsir geðsjúkdómar, hár blóðþrýstingur, sykursýki, æðaþrengsli og sumir efnaskiptasjúkdómar, segir Ingibjörg. „Nýleg sænsk rannsókn bendir til þess að 70% einstaklinga með erfitt suð séu með þunglyndiseinkenni og hafi þannig gagn af meðferð með þunglyndislyfjum. Þannig hefur andlegt ástand þolandans mikið að segja en spurning er hvort kemur á undan, eggið eða hænan – þunglyndið eða suðið. Ástæður tinnitus geta á hinn bóginn verið mjög fjölþættar og því er æskilegt að þverfaglegt meðferðarteymi samanstandi af sérfræðingum úr mörgum sérgreinum. Slíkt með meðferðarteymi virðist gefa bestan árangur enda er um flókið einkenni að ræða,“ segir Ingibjörg og bætir við að vinnuhópur hafi verið starfandi á vegum landlæknisembættisins fyrir nokkrum árum sem skilað hafi inn tillögum að uppbyggingu meðferðarteymis til heilbrigðisráðherra. Enn hafi hins vegar ekkert orðið af stofnun teymisins en í því væri m.a. æskilegt að hafa lækna, tannlækna, hjúkrunarfræðinga, heyrnarfræðinga, sálfræðinga, sjúkraþjálfa, iðjuþjálfa og geðlækni.

Truflun, tíðni og styrkur

„Það fer auðvitað eftir því hversu mikið tinnitusinn truflar daglegt líf viðkomandi einstaklings hvort ástandið flokkast sem sjúkdómur eða ekki. Í alvarlegustu tilvikunum getur hann haft áhrif á svefn, dregið úr starfsþreki og truflað fólk í frístundum. Þó ekki sé hægt að skera tinnitusinn í burtu eins og hvert annað æxli er hægt að grípa til ýmissa ráða til þess að draga úr suðinu og hjálpa fólki að lifa með tinnitusnum. Lítil fylgni virðist vera milli tíðni og styrks hljóðsins annars vegar og hversu mikið hljóðið truflar þolandann hins vegar. Með öðrum orðum, ef líkt er eftir tinnitus-hljóði í hljóðgervli getur áþekkt suð truflað einn miklu meira en annan sem þýðir að einstaklingar upplifa hljóðin á mismunandi hátt. Það hefur síðan áhrif á hvernig gengur að glíma við vandamálið,“ segir Ingibjörg að lokum.

join@mbl.is

 

Í hnotskurn

» Tinnitus lýsir sér gjarnan í stöðugu suði eða tón fyrir öðru eða báðum eyrum.
» Ekki er vitað nákvæmlega hvernig eyrnasuð myndast, en það gerist oftast í innra eyranu
» Ekki er til nein góð lækning við eyrnasuði og þau lyf, sem hafa verið reynd, hafa ýmist reynst gagnslaus eða gagnslítil.
» Gróflega má áætla að 10-15% einstaklinga gangi með eyrnasuð og þar af séu 1,5-2% með það mikið suð að það hafi veruleg áhrif á lífsgæði. Grein þessi birtist fyrst á Mbl.2.janúar 2008