Hvernig á að velja daggæslu í heimahúsi?

Fyrir hvern er daggæslan? Hagsmunir hvers eiga að vera í fyrirrúmi? Þessu er auðsvarað, barnið skiptir mestu máli og það er hinna fullorðnu að sjá til þess að vel sé búið að börnum í daggæslu í heimahúsum. Flest börn sem dvelja hjá dagforeldrum eru á aldrinum sex mánaða til tveggja ára. En á þessum aldri er tengslamyndun hjá börnum hvað sterkust og þess vegna gegnir það fólk sem annast börnin á þessum aldri mjög mikilvægu hlutverki.

Mikilvægi góðrar aðlögunar

Aðlögun barns hjá dagforeldri skiptir sköpum í þeim kaflaskiptum í lífi barns sem verða þegar það fer úr aðstæðum sem það er öruggt í og þekkir. Í daggæslu deila börnin athyglinni með allt að fjórum öðrum börnum og bregðast misjafnlega við. Sum eru mjög ósátt til að byrja með og mótmæla látlaust meðan önnur una glöð við sitt. Það má þó ekki gleyma að börn hafa mikla aðlögunarhæfileika og það að þau fari þegjandi og hljóðalaust í gæsluna þarf ekki endilega að þýða að þeim líði vel og þau fái meira en frumþörfum sínum fullnægt.

Daggæsla í heimahúsum er þjónusta

Daggæsla í heimahúsi er góð og uppbyggileg fyrir barnið, þar sem hún er rekin af fagmennsku og umhyggju fyrir börnum. Foreldrar ættu að hafa þetta í huga þegar þeir velja dagforeldri fyrir barnið sitt. Þeir verða að hafa að leiðarljósi að þeir eru að kaupa þjónustu af dagforeldrum og gera kröfur um gæði. Þeir ættu því að fara á nokkra staði til að vega og meta hvað hentar barni þeirra best.

Foreldrar hafa kvartað yfir því að ekki sé hægt að tala um val þegar kemur að daggæslu í heimahúsi, vegna skorts á dagforeldrum. Þeir þurfi að taka því sem bjóðist.

Hvað ber að hafa í huga þegar daggæsla er valin?

Hvernig getum við verið viss um að barnið fái þá athygli, ástúð, örvun og umönnun sem það hefur þörf fyrir í daggæslunni? Það er erfitt að meta og segja til um það. En við skulum ætla okkur að þeir sem á annað borð kjósa að starfa sem dagforeldrar geri það af hugsjón og miklum áhuga á börnum.

Það er ekkert verra fyrir barnið, en að vera skilið eftir í gæslu sem foreldrið er ekki sátt við eða jafnvel treystir ekki fullkomlega.
Eftirfarandi atriði er gott að hafa í huga þegar velja skal daggæslu:

  • Nálgast má upplýsingar um dagforeldra með leyfi í Reykjavík á skrifstofu Leikskóla Reykjavíkur, Miðgarði fjölskylduþjónustu Grafarvogs og á viðkomandi heimasíðum: leikskolar.is og midgardur.is
  • Foreldrar hafa samband við dagforeldra símleiðis og kanna möguleika á plássi.
  • Hafið samband við fleiri en eitt dagforeldri.
  • Fáið ákveðinn heimsóknartíma í samráði við dagforeldrið. Best er að koma á þeim tíma sem börn eru í gæslu svo hægt sé að meta aðstæður betur. Það er þó algjörlega undir hverju og einu dagforeldri komið hvernig þessu er háttað.
  • Gefið ykkur góðan tíma til að kanna aðstæður og verið óhrædd við að spyrja.
  • Gangið úr skugga um hvernig búið er að börnunum og því sem þeim tilheyrir.
    1. Er leikrýmið nægjanlegt?
    2. Er húsnæði hlýlegt og leikfangakostur góður?
    3. Eru snagar fyrir töskur þeirra og fatnað?
  • Reglugerðin segir til um leikrými og kanna daggæsluráðgjafar það þegar leyfi eru veitt.
  • Allir dagforeldrar með leyfi hafa fengið útgefið leyfisbréf þar sem fram kemur frá hvaða tíma leyfið gildir og heimild fyrir fjölda barna. Fáið að sjá viðkomandi leyfisbréf.
  • Farið fram á að gerður sé dvalar/vistunarsamningur. Félag dagforeldra, Barnavistun gefur út dvalarsamninga í tvíriti. Einnig hafa dagforeldrar útbúið sér samninga. Samningarnir ættu til dæmis að innihalda:
    1. Greinagóðar upplýsingar um barnið, foreldra þess og öll helstu símanúmer ef ná þarf í foreldra.
    2. Hvaða vistunartími er keyptur (t.d. tilgreint 8 tímar frá klukkan 8.00-16.00)
    3. Hvort barnið megi fara í bíl með dagforeldri.
    4. Hvort dagforeldri megi nýta gæsluvelli fyrir barnið.
    5. Fyrirhugaðir frídagar beggja aðila.
  • Kannið kostnað. Gjaldskrá dagforeldra er frjáls, samkvæmt úrskurði Samkeppisráðs, og því afar mismunandi. Athugið hvað vistunin kostar og hvað er innifalið í heildarkostnaðinum. Hvernig fyrirkomulagi og endurgreiðslum er háttað í veikindum dagforeldra og barna þeirra, eða í aukafríum dagforeldra? Allt of algengt er að þessi atriði séu á reiki sem valdið getur óþarfa óánægju og misskilningi.
  • Allir dagforeldrar sem eru með leyfi frá Leikskólum Reykjavíkur og Miðgarði hafa aðgang að heilsufarsskýrslum, sem útfylltar eru af foreldrum í upphafi vistunar. Á eyðublaði þessu er reitur þar sem sem merkt er við að foreldrar hafi móttekið bækling um Daggæslu í heimahúsum, útgefinn af Leikskólum Reykjavíkur. Biðjið um þennan bækling, í honum er að finna allar helstu upplýsingar er varða daggæslu í heimahúsi. Eins má finna þessar upplýsingar á fyrrgreindum heimasíðum.
  • Kannið rétt ykkar t il niðurgreiðslu á daggæslugjöldum, það er mjög mismunandi eftir sveitarfélögum.

Samskipti við dagforeldra

Til að gæslan gangi vel og allir séu sáttir þurfa samskiptin að vera góð. Ef þið eruð ekki sátt við eitthvað í daggæslunni þá skuluð þið ræða það hiklaust og án tafar við dagforeldrið. Það er ekkert verra fyrir barnið, en að vera skilið eftir í daggæslu sem foreldrið er ekki sátt við eða jafnvel treystir ekki fullkomlega. Smá mál sem auðveldlega mætti lagfæra í byrjun geta orðið að óyfirstíganlegu vandamáli. Ef óánægja kemur upp skuluð þið ræða við dagforeldrið sjálft, ekki reyna að leysa málið með vinnufélögunum eða vinunum. Ef ykkur tekst ekki að leysa málið er hægt að hafa samband við daggæsluráðgjafa. Þið skuluð alls ekki láta óttann við að tapa plássi eða að þið styggið dagforeldrið, verða til þess að þið sættið ykkur við hvað sem er.

„Eftir minn dag mun engu varða hvernig hús, bíl eða bankainnistæði ég átti. Það sem hins vegar mun vega mest er að einu sinni skipti ég máli í lífi lítils barns“ (haft eftir dagmóður).

Niðurgreiðslur

Flest sveitafélög greiða niður gjöld vegna daggæslu í heimahúsi. Í Reykjavík er niðurgreitt með öllum börnum en upphæð niðurgreiðslu ræðst af hjúskaparstöðu foreldra og dvalartíma barnanna.

Dagforeldrar fylla út á þar til gert eyðublað þar sem fram kemur, nafn barns, dvalartími og hjúskaparstaða foreldris. Foreldri kvittar síðan fyrir að um réttar upplýsingar sé að ræða Niðurgreiðslur eru greiddar út fyrirfram. Athugið mánaðarheitið á seðlinum og kvittið einungis fyrir einn mánuð í senn. Kvittun foreldris er bindandi og ef óánægja kemur upp með með daggæsluna og foreldrar vilja fá endurgreitt verður það að vera með samþykki dagforeldris.

Algengur miskilningur

Mjög algengt er að upp komi misskilningur varðandi niðurgreiðslur og rétt dagforeldris til að halda þeim. Fyrsti mánuðurinn í daggæslunni er reynslumánuður en algengt er að foreldrar kvitti fyrir um leið og barn byrjar en hætti síðan fljótlega. Þá vilja foreldrarnir að niðurgreiðslan gangi til næsta dagforeldris. Það gengur hinsvegar ekki nema fyrra dagforeldrið samþykki það. Sama verður að hafa í huga þegar barn er búið að vera lengur en einn mánuð hjá dagforeldri, þá er mánaðar gagnkvæmur uppsagnafrestur sem miðast við 1. eða 15. hvers mánaðar. Dagforeldrið á þá rétt á niðurgreiðslunni ef sannarlega hefur verið kvittað fyrir, breytir þá engu hvort foreldri hættir með barnið vegna óánægju.

Flestar kvartanir sem berast Leikskólum Reykjavíkur er vegna ágreinings um greiðslur og í kjölfarið fylgja oft athugasemdir um störf viðkomandi dagforeldris.

Foreldrar verða að hafa að leiðarljósi að þeir eru að kaupa þjónustu af dagforeldrum og gera kröfur um gæði. Þeir ættu því að fara á nokkra staði til að vega og meta hvað hentar barninu þeirra best.

Barnafjöldi

Leyfilegur barnafjöldi hjá dagforeldri er allt að 4 börn samtímis fyrsta árið. Að því loknu er heimilt að veita leyfi fyrir 5. barninu. Kvittun foreldris á ofangreint niðurgreiðslueyðublað er trygging fyrir því að barnið sé skráð. Það tryggir einnig mánaðarlegt eftirlit daggæsluráðagjafa með skráðum barnafjölda. Því miður þá tryggir þetta þó ekki alltaf að farið sé eftir reglugerð um barnafjölda. Ekkert reglugerðarákvæði er oftar brotið. Það er nokkuð algengt að börn séu óskráð hjá dagforeldri bæði með eða án vitundar foreldra.

Það er kappsmál að koma í veg fyrir að dagforeldri sé með fleiri börn en reglugerð segir til um. Hér verða allir að leggjast á eitt og er eftirlitshlutverk foreldra ekki hvað síst mikilvægt í þeim efnum. Þeir eru í lykilstöðu hvað varðar daglegt eftirlit og án samvinnu þeirra er ekki hægt að bæta aðstæður.

Eftirlit með dagforeldrum

Reglugerðin kveður á um að eftirlit sé haft með daggæslu barna í heimahúsi. Þeir sem ráðast í starf daggæsluráðgjafa eru með sérþekkingu á uppeldi barna s.s leikskólakennarar. Eftirlitið skal vera virkt fyrsta árið sem dagforeldri starfar en síðan er dregið úr því. Daggæsluráðgjafar veita ráðgjöf og stuðning við foreldra og dagforeldra.

Daggæsluráðgjafar hafa orðið vitni að yndislegum tengslum þar sem börnin kalla dagforeldrana jafnvel ömmu og afa. Þau hafa eignast fyrirmyndir í stálpuðum börnum dagforeldra og eiga þar sitt annað heimili. Dagforeldrið er e.t.v. sú manneskja sem barnið deilir með mestu af vökutíma sínum, gleymum því ekki.

Dæmisaga

Þegar ég var nýbyrjuð í starfi og með miklar væntingar og hugmyndir, kom ég eitt sinn í heimsókn til dagforeldris sem er kona á svipuðum aldri og ég. Húsnæðið var stórt og gott og í fallegri stofunni voru leikföng, borð og stólar fyrir börnin. Á meðan við spjölluðum saman, léku fjögur börn sem voru í v istun, sér í kringum okkur. Ég spurði venjubundinna spurninga eins og hvað væri gert að deginum og hvernig skipulagið væri? Dagmamman svaraði nokkuð óörugg: ,,Það er svo sem ekkert sérstakt skipulag, en allt gengur vel. Börnin eru jú alveg yndisleg.” Á meðan spjallinu stóð tók eitt barnið sig allt í einu til, skeiðaði að dúkalögðu borði með skrautmunum á og gerði sig líklegt til að draga allt fíneríið niður á gólf. Dagmamman náði að afstýra ,,slysinu” og sagði rólega en ákveðið í kjölfarið: Dúkurinn á að vera á borðinu,” hún lagaði dúkinn til og bætti síðan við: ,,Nú erum við að læra að umgangast hluti.”

Þetta litla dæmi sýndi að börnin voru í góðum höndum. Þau fengu að fóta sig á heimilinu innan um alla hlutina og og var kennt að bera virðingu fyrir þeim. Þá lærðu þau að koma fram við aðra af virðingu því fyrirmyndin ,,dagmamman” var róleg og gefandi í samskiptum sínum við þau. Ég hélt út í vorið og hugsaði með mér að svona daggæslu ættu öll börn að eiga rétt á.

Birt með góðfúslegu leyfi uppeldi.is, en greinin birtist áður í tímaritinu Uppeldi.