Inflúensa

Inflúensa er þekktur smitsjúkdómur, sem gengur í faröldrum árlega. Af nafni hennar er dregin styttingin flensa, sem almenningur notar gjarnan jafnt um inflúensu sem og óskilgreindar pestir. Má búast við að fyrstu tilfella af inflúensu verði vart í byrjun desember hér á landi.

  • Hverjar eru orsakir inflúensu?

    Inflúensu veldur veirutegund sem greinist í þrjá stofna A, B og C. Stofn C veldur ekki fjöldasýkingum, en hinsvegar valda tegundir A og B faröldrum og er A-stofn einkum skæður. Þekktasti inflúensufaraldur sögunnar er Spænska veikin sem fór um heiminn 1918 og varð um 20 milljón manns að bana.

  • Hvernig smitast inflúensa?

    Talið er að helsta smitleið inflúensu sé með úðasmiti frá öndunarvegi þegar sýktur einstaklingur hóstar eða hnerrar og veirur berast út í umhverfið. Helsta sýkingarleiðin inn í líkamann er í gegnum slímhúðir í nefi, munni og augum. Einnig er talið að veiran geti borist með fatnaði og fleiri hlutum. Því er rétt að minna á mikilvægi reglulegs handþvottar í smitvörnum og að sýktir einstaklingar noti einnota pappírsþurrkur þegar þeir hnerra, hósta eða snýta sér, til að koma í veg fyrir að sýktir líkamsvessar berist til annarra.

  • Einkenni

    Víðast hvar er inflúensa vetrarsjúkdómur.Misjafnt er hvenær vetrar veikin gerir vart við sig, en hér á landi kemur hún upp allt frá nóvember og fram í apríl. Hún er bráðsmitandi og er meðgöngutíminn frá því að smitun á sér stað, þar til sjúkómseinkenni koma fram, 1–3 dagar. Inflúensa er fyrst og fremst öndunarfærasjúkdómur en með ýmsum almennum einkennum sem bera hratt að. Hiti getur á skömmum tíma farið yfir 40 C og varir oftast í 3–5 daga, hósti, hæsi, nefrennsi, slappleiki, höfuðverkur og vöðvaverkir (beinverkir), augnverkir, liðverkir, ógleði og uppköst fylgja í mismiklum mæli. Hósti og slappleiki geta varað í allt að 2 vikur eftir sýkingu. Sjúklingar eru oftast smitandi í 3–5 daga og börn jafnvel nokkru lengur.

    Breytilegt er milli faraldra og einstaklinga hversu áberandi einkennin eru. Svipuð einkenni geta einnig átt við ýmsa aðra sjúkdóma. Í inflúensufaraldri er hætt við að mönnum sjáist yfir aðra sjúkdóma, sem geta verið alvarlegir. T.d. er rétt að benda á að hnakkastífleiki og útbrot eru ekki einkenni inflúensu. Ef sjúklingur er mjög veikur og vafi leikur á sjúkdómsgreiningu, er rétt að hafa samband við lækni. Inflúensa er alvarlegur sjúkdómur í tvennum skilningi, annars vegar hefur hún gífurleg áhrif á alla starfsemi samfélagsins og veldur miklu fjárhagslegur tjóni vegna veikindaforfalla og hinsvegar fygja henni alvarlegir kvillar með aukinni dánartíðni, einkum meðal aldraðra og þeirra sem haldnir eru hjarta- og lungnasjúkdómum og öðrum langvinnum sjúkdómum sem skerða mótstöðuaflið. Helstu fylgikvillar inflúensunnar eru lungnabólga af völdum veirunnar og lungnabólga af völdum baktería sem koma í kjölfarið.

  • Forvarnir

    Bóluefni Til eru bóluefni gegn inflúensuveirunum. Það sem einkum veldur erfiðleikum við gerð bóluefnisins er sá eiginleiki veiranna að breyta ónæmismyndandi eiginleikum sínum eða hjúpgerð (ónæmismyndandi eiginleikar veirunnar búa á yfirborði hennar) þannig að sá sem sýkist af inflúensu öðlast ónæmi gegn þeirri ákveðnu hjúpgerð, en minna eða ekkert ónæmi gegn öðrum hjúpgerðum. Vegna breytinga, sem eiga sér stað í hjúpgerð veirunnar getur nýtt afbrigði hennar því sýkt sama einstakling ári síðar í nýjum faraldri. Smávægilegar breytingar eiga sér stað í hjúpgerð veirunnar nánast árlega, en stærri stökkbreytingar verða á 10–40 ára fresti. Þegar slíkar breytingar verða má búast við svæsnustu faröldrunum. Talið er að nýir stofnar veirunnar verið til í Suðaustur Asíu og Kína og eru uppi hugmyndir um að stökkbreytingar stofnsins eigi sér stað í dýrum t.d. fuglum. Er í því sambandi skemmst að minnast fuglaflensunnar í Hong Kong 1997, sem tókst að kæfa í fæðingu en kostaði samt sem áður nokkur mannslíf.

    Bólusetning gegn inflúensu er vel þekkt hér á landi og hefur verið mikið beitt. Gefur hún um 70–80% vörn gegn sýkingu. Bólusetning fer fram árlega og hefst hún um miðjan október og stendur fram í miðjan nóvember, en það tekur líkamann 1–2 vikur frá bólusetningu að mynda mótefni. Bóluefnið er samsett úr nokkrum stofnum af dauðum veirum. Aukaverkanir eftir bólusetningu eru fátíðar, minna en þriðjungur fær roða og/eða eymsli á stungustað og enn færri finna fyrir slappleika og höfuðverk. Ekki er hægt að sýkjast af inflúensu við það eitt að láta bólusetja sig.

    Einstaklingar sem eru eldri er 65 ára, þeir sem þjást af hjarta- og lungnasjúkdómum sem og öðrum langvinnum sjúkdómum, ásamt heilbrigðisstarfsmönnum og öðrum sem útsettir eru fyrir smiti, er ráðlagt að láta bólusetja sig árlega.

    Nánar um kvef og inflúensu