Kírópraktík – Kíropraktor

Kírópraktík – Kíropraktor

 

Kírópraktík er fræðigrein sem fjallar um einstaklinginn í heild sinni. Þó er athygli kírópraktorsins beint sérstaklega að heilbrigði hryggjarins og röskun á eðlilegri starfsemi hans. Grundvöllur kírópraktíkurinnar er bygging og staða hryggjarsúlunnar, hreyfing hennar og burðareiginleiki. Lykilatriði er einnig hæfileiki hryggsins til eðlilegrar endurhæfingar. Sjúkdómar sem valda verk í hrygg, hvort sem þeir eru í hryggnum sjálfum eða tengjast hrygg tilfinningalega eru grunnatriði í starfsemi kírópraktors.

Í greininni vil ég leitast við að sýna fram á verklosun með hnykkmeðferð með tölfræði. Aðferðafræði kírópraktora, a) Gillet aðferðafræði og b) Gonstead aðferðafræði. Einnig mun ég tíunda greiningar á íslenskri kírópraktorstofu með því að taka saman úr skýrslum gesta sem komu á móttöku stofu minnar. Ég dreg saman í flokk kvörtunarefni gesta úr skýrslum en held nafnleynd þeirra.Úrlausn verkjavanda og brotthvarf einkenna hreyfitruflunar og beinaskoðunar við kírópraktormeðferð tel ég líka upp. Einnig vil ég leitast við að skýra ferli verkjavanda við harðan vef tengt skertri hreyfigetu, og í lokin að draga fram í dagsljósið hvort hnykkmeðferðin sé hættuleg.

Ég nota tölfræði og dreg í flokka kvörtunarefnin sem eru: Hreyfitruflun, einkenni beinaskoðunar, greiningar og meðferðaskipti. Ég leyni aldri, kyni og nöfnum þeirra sem samtektin nær til. Hér um ræðir 100 einstaklinga sem komu til meðferðar á stofu mína á tímabilinu janúar til apríl 2002. Í allri greininni er miðað við þá 100 einstaklinga úr skránni á stofu minni, og til einföldunar lesefnis miða ég við töluna 100 eða tölugildi af 100.

Hverjir leita til Kíropraktors? Kírópraktorar eru helst þekktir fyrir að taka fólk til meðferðar sem kvartar yfir hryggjarvanda. Algengustu ástæður fyrir komu einstaklinga til kírópraktors er það markmið að fá meðferð og bata við kvillum sem eru í mjóbaki, brjóstbaki og hálsi og herðum. Ástæður heimsóknanna eru margvíslegar en samt reyni ég að draga saman í flokk atriði sem tengjast minniháttar umkvörtunarefnum og upp í þau alvarlegri.

 

Eins og sjá má á Mynd 1 sem sýnir greiningar á hinum ýmsu kvörtunarefnum., s.s. bráðaverk í mjóbaki, vöðvabólgu í hálsi, frosinni öxl, tennisolnboga, eða vandamál sem eru tengd öllum hrygg.

Mynd 1

Á mynd 2 sést hvernig umkvörtunarefni skiptast fyrst í algengustu verki og næst í strengi. Vissulega eru einkennin nátengd, og hver og einn notar hugtökin miðað við sína eigin reynslu. Óalgengari umkvörtunarefni eru síðan sársauki og stífleiki. Í rannsókn sem gerð var um kírópraktorstarfsemi í Evrópu sést að umkvörtunarefni eru ekki svo frábrugðin umkvörtunarefnum hér á landi.

Mynd 2

Heimsókn til kírópraktors. Gestur sem í fyrsta skipti kemur í móttöku á stofu kírópraktors fær ávallt upphafsskoðun. Einnig fær gestur sem er á skrá stofunnar ávallt nákvæma skoðun á þeim vanda sem steðjar að á hverjum tíma. Skoðunarferlið inniheldur alltaf viðtal og skoðun. Viðtalið fjallar gjarnan um lýsingu á einkennum á breiðum grundvelli og spurningar um einkennamynstur og ýmsa samverkandi þætti í lífi og starfi. Skoðunina má flokka í hreyfiskoðun, beina- og taugaskoðun og skoðun á líkamsstöðu.

Hreyfiskoðun sem kírópraktorinn framkvæmir er grunduð á almennri hreyfiskoðun á svæði hryggjar sem kvartað er yfir. Hreyfitruflanir sem fundnar eru við skoðun má flokka sem tákn og gefa vísbendingu um bólgur, annað hvort í mjúkum eða í hörðum vef burðarlíffæris. Við hreyfiskoðun er áberandi að flestir sem heimsækja kírópraktorinn eru með hreyfitruflanir í hrygg sem kemur fram á Mynd 3 eða í 87 af 100 tilfellum. Þegar hreyfing í hrygg er skert er það ákveðin vísbendin til hnykkmeðferðar hjá kírópraktornum. Sjá mynd

 

Við hreyfiskoðun í upphafi meðferðar og endurtekningu á sömu skoðun í ferli meðferðar kemur í ljós breyting á hreyfigetu sjúklings. Í síðustu meðferð eða við útskrift kemur þá í ljós að hjá 70 af hópnum er hreyfing eðlileg. enn eru hreyfitruflanir í svæði hryggjar hjá 8, en ekki skoðuð hjá 22. Í síðustu tölunni ber að gæta að helmingur hennar eru þeir einstaklingar sem hafa aðeins komið einu sinni í skoðun og meðferð, og ekki hefur tekist að skoða hreyfingu í annað skipti . Hinn hlutinn af hópnum hefur engin tákn um stirðleika og ég hef ákveðið í ferli meðferðar að skoða ekki frekar. Sjá mynd

Beina og taugaskoðun, bólga í liðamótum hryggjar eru tákn sem benda kírópraktornum á samhengi verkja og bólgu. Í öllum tilvikum leita ég að bólgueinkennum í liðamótum hryggjar sem tengist því svæði hryggjar sem er í brennidepli hjá hverjum og einum. Við skoðun komu fram bólgueinkenni í liðamótum hjá 57 einstaklingum en engin bólgueinkenni í liðamótum hjá 43 einstaklingum. Sjá mynd

 

Við beinaskoðun í upphafi meðferðar og við endurtekningu á sömu skoðun á meðferðarferli hjá hverjum og einum kemur fram að á meðferðartímabilinu er breyting á bólgueinkennum í liðamótum hryggjar. Í síðustu meðferð eða við útskrift kemur í ljós að hjá 35 af hópnum sem sýndi bólgur í liðamótum hefur hún hjaðnað, en hverfur ekki hjá 4. Breyting á bólgueinkennum í liðamótum er ekki skoðað hjá 15 af þeim hópi sem sýnir í upphafi bólgueinkenni í liðum. Skýrist þessi síðasti hópur að hluta til hjá þeim sem koma aðeins í skoðun og eina meðferð og að hluta í hópi sem hefur við síðustu meðferð eða við útskrift engin tákn um bólgu eða óþægindi. Þá ákveð ég í ferli meðferðar að skoða ekki frekar. Sjá mynd

Skoðun á líkamsstöðu, kírópraktorar hafa í gegnum tíðina notað skoðunartæki við leit að hryggskekkju. Ég hef frá fyrstu tíð notað skoðunartæki sem ég byggði á eigin hugmynd. Ég hef alltaf notað tækið til að meta hryggskekkju sem kemur best fram í uppréttri stöðu. Með tækinu er skoðuð lengd fótleggja, og fæst ávallt ótvíræð vísbending ef um skekkju á stöðu líkama er að ræða. Einnig hafa kírópraktorar hér á landi tekið í notkun roentgentæki til að taka heilhryggmyndir og skoða hryggskekkjur.

Greiningar hjá einstaklingum sem koma í fyrsta skipti í greiningu er ávallt stillt upp eftir skoðun og fyrir fyrstu meðferð. Greiningarnar voru eftirfarandi hjá þessum hópi:

1. Myosis lumbalis hjá 46.
2. Myosis vertebrogen hjá 24.
3. Myosis cervicalis hjá 14.
4. Myosis cervico-torkalis hjá 2.
5. Syndrom lumbago-ischi hjá 6.
6. Peritendinitis humeroscapularis hjá 4.
7. Cephalalgia cervicogen hjá 3.
8. Epicondylistis hjá 1.

(Upptalning latneskra heita fyrir fagfólk)

Meðferðin. Í grunninn er ferlitími meðferðar almennt aðeins einn mánuður frá upphafsskoðun til loka meðferðar. Meðhöndlunin eða hnykkingin (adjustment) krefst mikillar kunnáttu. Hryggjarliðirnir eru í okkur flestum 24. Liðamótin á milli hryggjarliðanna eru brjóskskífur og smáliðir á beinboga sem mynda mænugöng. Einnig eru liðamót við 12 sett af rifbeinum. Allt í allt um 107 liðamót. Kírópraktorinn kann að hnykkja til sérhverju liðamóti í hryggnum og jafnvel 3-4 aðferðir við hvert liðamót. Hnykktæknin fer eftir aðferðafræðinni sem notuð er fyrir hvern og einn. Í hvert sinn sem hnykkt er þarf kírópraktorinn að taka allan slaka úr liðnum, og hnykkja að enda jafnt og hreyfitakmörk liðsins leyfir. (sjá mynd „The stages of an adjustment and definition of joint manipulation“).

 

Útkoma meðferðar er aðalatriðið sem allt snýst um. Í því samhengi vinnur kírópraktorinn eftir gömlu og góðu máltaki að í upphafi skal endirinn skoða. Rannsóknir hafa sýnt að kírópraktorsmeðferð flýtir fyrir eðlilegum bata, er ódýrt meðferðarúrræði í samanburði við aðra læknistengda meðferð. Einnig hafa rannsóknir sýnt fram á að til lengri tíma litið þá lagast verkjavandi meira í hnykkmeðferð kírópraktors meira en í hefðbundinni sjúkraþjálfun.(Breen 1986) Ef verkvandi lagast af sjálfu sér á stuttum tíma eins og rannsóknir hafa sýnt fram á er eflaust engrar meðferðar þörf, en ef verkjavandi er bráður og mikill eða langvarandi er kírópraktormeðferð upplögð til að lina þjáningar hratt og stytta tímann sem eðlileg endurhæfing tekur til. Þó eru misjöfn markmið gests í heimsókn á kírópraktorstofu. Er gesturinn að leita að vellíðan, sem er endamarkmið meðferðar eða er markmiðið að fá ráðleggingar og geta þá ráðið sjálfur við verkjavandann. Markmiðið hjá sumum virðist hreinlega vera að athuga hvort maður sé nokkuð að eyðileggja hrygginn með því að bíta á jaxlinn og þola ástandið. Algengt er að gesturinn vilji fá ráðleggingar á úrræðum við hryggjarsliti, sárum í hryggjarbrjóski eða úrkölkun. Þegar allar þessar spurningar vakna í samskiptum kírópraktorsins við kúnna sinn er ef til vill gott að skoða hve lengi menn eru almennt í meðferð hjá kírópraktornum. Kemur þá í ljós að fæst meðferðarskifti eru 1. Algengast er að kúnninn kemur í færri meðferðarskifti en 10 en flest meðferarskifti á einstakling sem hefur verið í meðferða á umræddu tímabili er 28.

 

Meðferðarlok er tímabil sem allir hlakka til. Viss binding er hjá kúnna sem er í fysiskri meðferð og ferðalag til og frá stofu getur oft reynst tímafrekt. Þó að meðferðarskipti hjá kírópraktor taki að meðartali 15 mínútur er samt nausynlegt fyrir vinnuveitendur og fjölskyldu eða vinahóp að skilja vanda einstaklings til að gefa tækifæri á að stunda meðferð á tímabilinu. Umkvörtunarefnin sem ýttu upphaflega hópnum til meðferðar leysast vel þegar á heildina er litið. Eflaust hefur fagfólk skoðun á því hvort sársauki leysist betur í læknismeðferð. Einnig hafa íðróttakennarar og þjálfarar efalaust skoðun á því hvort eintaklingur með stirðleika eigi frekar erindi í líkamsrækt en til kírópraktors. Árangur er góður hjá kírópraktor og sannar það sig að umkvörtunarefni eru horfin hjá 75 í meðferðarlok, kvörtunarefni eru ekki horfin hjá 14 og mér er ekki kunnugt um kvörtunarefni hjá 11, eða þeim hópi sem mætti í aðeins skoðunar og einn meðferðartíma. sjá súlurit.

 

Árið 1994 gerði ég sambærilegt úrtak og nú. Þá voru 33% sem hættu ótímabært við meðferð. Þetta olli mér á þeim tíma nokkrum heilabrotum, og endaði með könnun sem aðstoðalandlæknir þá gerði til að skoða hvernig kúnnum mínum reiddi af 2 árum eftir meðferðarlok. Svarhlutfall var 67%. Í þeirri könnun kom fram að flestir komu til meðferðar vegna ábendingar vina. Heimilislæknar bentu á kírópraktor. Flestir hættu vegna þess að þeir töldu einkenni sín vera horfin eða þótti meðferðin of dýr. 90% líkaði mjög vel, vel eða sæmilega við meðferðina. Það sem kom skemmtilega á óvart í könnuninni 1994 var að 65% kúnnanna sem lentu í úrtakinu voru einkennalausir eða einkennaminni 2 árum eftir meðferð hjá kírópraktornum.

Ýmsar upplýsingar

Stirður hryggur. Ástæða verkjarvanda við hryggjarliði. Ástæða fyrir stirðleika við hryggjarliði er náttúruleg að því leiti að hry ggjarliðirnir eru hart bein. Jafnvel brjóskið er „hart“ í þeim skilningi að það gefur lítið eftir við burð líkama og það ber líkamann vel og þolir jafnvel margfalt burðarálag líkama. Ef bjúgur eða bólga setst að hryggjarliðum sem veldur minnkandi hreyfigetu er vissulega aðlögunarhæfileiki líkamans í stakk búinn að breyta stellingum og stöðu þannig að maður nái verkjalausum burði líkama. Samt veldur minnkandi hreyfigeta í hryggjarliðum stöðnun á pumpuáhrifum í mjúkum vef burðarlíffæris. Minnkandi hreyfigeta veldur einnig breytingu á seiglu í brjóski og óstöðugleiki sem hlýst af veldur smáslysum eða sliti. Stirðleikinn veldur einnig því að innflæði á vökva í brjóskskífur hryggjar minnkar þegar þungi líkama fer af brjóski s.s. í hvíld eða legu. Ferlið leiðir af sér döpur efnaskipti í brjóski og verk í burðarlíffæri.

 

Liðugur hryggur. Ástæða vellíðan í burðarlíffæri. Oftast er hryggurinn liðugur og aðlögunarhæfileiki burðarlíffæris er með þeim hætti að hver og einn finnur verklausan burð á líkama og getur stillt sig af með breyttum stellingum á hverjum tíma til að losna við verki á eigin forsendum. Liðugur hryggur eykur á pumpuáhrif í mjúkum vef burðarlíffæris og bætir efnaskifti þar. Í stöðum eins og í setu og uppréttri stellingu eykst útflæði á vökva úr brjóskskífu hryggjar og seigla brjósks eykst. Í hvíld og legu er innflæði á vökva inn í brjósk eðlilegt miðað við aldur. Getur munað allt að 2 cm á hæð hvers og eins frá kvöldi til morguns. Við þennan líffræðilega rytma helst brjóskmassi stöðugur, efnaskipti í brjóskinu eru góð og tilfinningar eðlilegar. (stuðst við: „Clinical implications of normal biomechanical stresses on spinal function, Herbert Junghanns 1990“).

 

Hætta við hnykkingu. Kúnninn er öruggur í höndum kírópraktorsins. Aðaltæki sem kírópraktorinn notar til meðferðar er höndin. þessi fysíska meðferð er nær alveg hættulaus. Slys eru sjaldgæf, dönsk rannsókn bendir á að slys gerist í 1 af 1.3 milljón hálshnykkja (Klougart et al Dk 1992). Ef slys hendir þá er hætta á heilablóðfalli.

 

Hnykkmeðferð á ekki við þegar eftirfarandi er til staðar. Slagæðargúlpur af „carotid“ æð, ónógt blóðstreymi um höfuðundirstöðu (vertebrobasilar insuffiens), versnandi mekanískur þrýstingur á taugarót, bráða „cauda equina syndrom“. Krabbamein í beini, bráðaliðagigt, bakteríusýking í beini og meðfæddir ágallar sem valda því að hryggjarliður falli úr lið (instability/luxation). Varúð þarf að sýna í tilfellum þar sem úrkölkun er mikil.(Stuðst við: „Introduction to chiropractic management Öystein H. Hagensen“).

 

 

Samtekt. Heimsókn til kírópraktorsins er oftast vegna verkjavanda í hrygg. Stór hópur hefur notað meðferð hjá kírópraktor og kannanir hafa sýnt að meðferðin dugar til verkjastillingar og til að auka vellíðan jafnvel til lengri tíma. Hreyfitruflanir hverfa við kírópraktormeðferð, bólgur í liðamótum hverfa og kírópraktor hefur gott innsæi til að meta í hvaða tilfellum hnykkmeðferð virkar. Meðferðin hjá kírópraktornum með viðtali og skoðun í upphafi er oft fyrsta heimsókn einstaklingsins inní heilsugæsluna með hryggjarvanda og er samtarf á milli kírópraktors og læknis nauðsynleg þar sem ábyrgð kírópraktors er mikil að leita að meini. Meðferðin er mjög hættulítil hjá faglærðum kírópraktor og þjónustan á Íslandi er hvorki dýr né vandfundin. Þjónustan er eingöngu veitt á kírópraktorstofu.

 

Ýtarefni um námið

Nokkuð margir skólar eru í heiminum í dag sem kenna til kírópraktors. Í BNA, Englandi og Danmörku eru háskólarnir bundnir að kenna sambærilegt nám, eða 18 skólar sem eru viðurkenndir af „European council on Chiropractic Education“. Fyrri helmingur námsins samanstendur af kúrsum í grunnfögum líkamsvísinda og í faglegum vísindum sem tengjast skoðun og meðferð sjúklings. Þessi hluti námsins er að mörgu leiti sambærilegur því sem gerist í læknanámi. Seinni hlutinn eru annars konar en í læknadeild Háskólans, í því að læknaneminn gengur í gegn um fagmenntun tengda sjúkrahúsi. Klíniska menntun fá kírópraktornemar í menntun í hnykkingu á hrygg og hnykkingu á liðum útlima, sjúkraþjálfun, roentgentækni, og framkvæmd og ástundun reksturs og stjórnunar kírópraktorstofu. Síðasta árið er síðan ástundun og vinna á meðferðarstofu skóla sem er eitt &a acute;r sem gefur reynslu frá fyrstu hendi í greiningu og meðferð á vandamálum sem tengjast burðarlíffæri líkamans, þar með talið höfuðverkjum. Hér má benda á viðbót 1, ‘Curriculum of university level chiropractor training in Scandinavia’ í Odense University Dk. Samræming á stöðluðum menntunareiningum kírópraktoraskóla gerir nemum ekki skylt hvernig meðferðinni skuli háttað. Skólarnir kenna venjulega mismunandi aðferðafræði í undirbúningi meðferðar og hnykkingu á meini í starfandi hreyfibili hryggjarliða (subluxation eða functional unit lesion). Skólarnir eftirláta hverjum kandidat að ákveða sjálfur hvernig aðferðafræði og meðferð hann kýs að nota við meðferð á gesti stofunnar. Hér á landi endar nám íslenskra kírópraktora í eins árs vinnu hjá kírópraktor. Er þetta skylda fyrir starfsleyfi sem Heilbrigðis og tryggingaráðuneytisins veitir fyrir rekstur kírópraktorstofu.

Aðferðafræði Henry Gillet. Aðferðafræði sem er að miklu leiti komin frá evrópskum kírópraktorum og er kennd við Gillet. Gillet var belgískur kírópraktor sem hlaut menntun sína í BNA um og upp úr 1930. Þegar hann kom til síns heimalands til að stofna kírópraktorstofu fékk hann ekki leyfi til að kaupa eða reka roentgentæki. Hann gat því ekki notað hugmyndafræði Palmers (sjá undir aðferðafræði Gonstead) til að leita að staðbundnum skekkjum á hryggjarliðum með ‘spinograph’ og þannig kortlagt meðferðarúrræði í hnykkingu. Hann reyndi þá að leita leiða og finna önnur úrræði til að grundvalla meðferð á. Í leit sinni notaðist hann við þá aðferð að sitja fyrir aftan sjúkling sinn. Aðra hendina notar hann til að hreyfa hryggjarliði á viðkomandi og hina hendina notar hann til að finna hvernig samliggjandi hryggjarliðir hreyfast. Markmið er að athuga og meta gæði hreyfingar á smáliðamótum á beinboga hryggjarliða. Á ákveðinn og djarflega skipulagðan hátt skoðaði hann hvernig harður hryggjarliðurinn hreyfðist með nærliggjandi liðum, og notaði það sem aðal aðferðafræði til að grundvalla meðferð á. Hreyfing hryggjarliða er vissulega síbreytileg þar sem hryggurinn aðlagar sig að breyttu tilfinningaástandi og hver og einn stillir sig af verkjalaust. Gillet kom þar með fram á sjónarsviðið nýja hugmynd um „subluxation“. Í staðinn fyrir gamla hugmynd um verk sem er framkallaður við stöðu skekkju á milli hryggjarliða sem var kenning sem fylgjendur Gonstead leita af á roentgenmynd. Má nefna kenningu Gillets sem óvirka liðhreifingu sem hann nefndi sjálfur á ensku „motion palpation“. Hann byggði eða mótaði kerfi sem er notað víða í dag sem markmið til að finna meðferðarúrræði í hnykkingu hryggjar. Síðar hafa fylgjendur aðferðafræði Gillets notast við það sem nefna má á íslensku mein í starfandi hreyfibili hryggjarliða (functional unit lesion) til að skýra út mun á eðlilega starandi hreyfibili hryggjarliða og þess liðils sem veila eða kvilli finnst í.

 

Aðferðin krefst ekki Gostead heilhryggmynda. Frekar eru roentgenmyndir notaðar til að útiloka önnur mein en má rekja til skertrar hreyfigetu, svo sem æxlismyndunar, bólgu af sýkingu eða beinbrot eftir slys. Aðferðafræðin er mjög hentug tækni til að finna rétta hnykkingu á hryggjarliðum og einnig til að minnka líkur á óþægilegum aukaáhrifum meðferðar.

Aðferðafræði Gonstead. Daníel David Palmer, sem bjó til grunn kírópraktorfræða árið 1895, sá nauðsyn þess að setja saman kerfi sem skýrir aðferð á hnykkingu hryggjarliða. Hann grundaði aðferðafræðina á gamalli hugmyndafræði af „bonesetting“ sem var þekkt hjá bændum og annars konar meðferðaraðilum í Englandi og öðrum stöðum í Evrópu. Þessi annars konar meðferð og var sama og sú sem Cyriax hreifst af og hann þróaði í beinalæknisfræði í Bretlandi. Hnykkjarinn á þeim tíma hafði þá skoðun að liðverkur væri vegna þess að liðurinn væri úr stað. Rökrétt hugsun fylgdi að lækningin hlyti að felast í því að hreyfa liðinn aftur á sinn stað. Þess vegna voru þeir kallaðir „bonesetters.“ Í fræðum Palmers þróaðist hugmyndin að hryggjarliður sem fór úr línu við aðra liði í sama hluta hryggjar valdi verk , og þá væri hægt að laga verkinn með því að hreyfa liðinn með því að raða honum aftur í línu við aðra liði og fyrirbyggja um leið einkennin.

 

Tækninýjungar í roentgentækjum breyttu hugmyndum Palmers þegar sonur hans B.J. kom fram á sjónarsviðið. Á þeim tíma sem læknisfræðin var rétt að byrja að nota tæki til myndgreiningar á vefjameinum, fékk B.J. sér slíkt tæki og bjó til „spinograph“ sem gerði honum kleyft að taka mynd af öllum hryggnum sem var ólík nokkurri mynd sem læknar notuðu. Rökin fyrir því að mynda hrygginn á heilhryggjarmynd var sá að kírópraktorinn gæti notað heilhryggsmyndirnar til að grunda meðferðarúrræði. Kírópraktorinn finnur út með mælingu á afstöðu hryggjarliða hver til annars hvernig hnykkvektor á að nota í hnykkingu. Þeir kírópraktorar sem aðhyllast aðferðfræðinni telja að þeir geti stýrt hnykkátakinu af meiri nákvæmni ef kírópraktorinn sér nákvæmlega hvernig lega hryggjarliðarins sem verkurinn kemur frá er og þá í samhengi við liðina fyrir ofan og neðan. Hugmyndir frumkvöðla kírópraktor í BNA halda í tækniþróun í roentgemyndatöku sem var þróuð og kennd af Clarence Gonstead um miðja tuttugustu öldina. Hliðar og fram-aftur heilhryggjarmyndir eru mældar af fylgimönnum Gonstead í viðleitni þeirra til að finna hvaða hryggjarliðir þarf að endurraða með hnykkátaki í rétta línu. (Stuðst við „Alternativa and conventional medicine in Iceland“ heilbrigðisskýrslur fylgirit nr. 1, 2000).

Tryggvi Jónasson kírópraktor,  nóvember 2002