Skiptir samvera foreldra og barna máli?

Samvera skiptir máli. Rannsóknir hafa leitt í ljós að því meiri tíma sem foreldrar verja með sínu barni, því ólíklegra er að það leiðist út í neyslu fíkniefna.

Mikill meirihluti barna og ungmenna býr við ágætis aðstæður, er í góðum málum, stundar sitt nám, tekur þátt í tómstundum og stefnir hátt. En þá má ekki sofna á verðinum. Hætta er á að hraðinn í þjóðfélaginu geri kröfur um þátttöku í hinu og þessu, kröfur um framlag til vinnu, til náms o.fl. verði óhjákvæmilega á kostnað einhvers. Foreldrar almennt eru miðað við aðstæður að gera sitt besta og allir foreldrar vilja börnunum sínum vel.

Þeir eru oftar en ekki að vinna fjölskyldunni í hag og sjá henni farborða, eru oft úrvinda þegar heim er komið og þá eru aðrar kröfur sem þarf að standa undir, s.s. að sinna börnum og heimili. Þá verður ekki hjá því komist að forgangsraða og á grundvelli þeirrar vitneskju um mikilvægi samveru foreldra og barna er nokkuð ljóst hvernig sú forgangsröðun ætti að vera. Það er dýrmætur tími sem glatast ef börnin verða alltaf að bíða þar til tími gefst. Tíminn er núna hann verður ekki settur á bið. Enginn er óhultur, en þar sem nú er vitað að samvera foreldra og barna hefur áhrif á að þau séu ólíklegri til að leiðast út í neyslu fíkniefna er það punktur sem vert er að taka alvarlega. Samveran er þannig raunveruleg forvörn.

Hún getur verið með ýmsu móti, að taka þátt í lífi barnsins og leyfa því að taka þátt, horfa saman á sjónvarp eða fara í frí, allt þetta er samvera og skapar tengsl. Foreldrar eru mikilvægastir í forvörnum, þeir þekkja börnin sín best, þeir elska þau mest og þeir eru í aðstöðu til að hafa raunveruleg áhrif. Það eru svo margir áhrifavaldar í lífi barna og ungmenna í dag og þau lifa líka í miklum hraða. Þau þurfa að höndla margt sem foreldrar jafnvel hafa enga hugmynd um og eru að takast á við hluti sem ekki voru til þegar þeir voru ungir. Þess vegna er svo mikilvægt að byggja um sterka einstaklinga með góða sjálfsmynd, svo þau hafi forsendur til að taka skynsamlegar ákvarðanir, hafna vondum hlutum en næra þá góðu og uppbyggilegu.

Forvarnarstefna Reykjavíkur­borgar hefur það að leiðarljósi að skapa öllum börnum og ungmennum uppeldisaðstæður og umhverfi sem eflir sjálfstraust þeirra og sjálfsmynd, einkennist af samkennd og býr yfir viðeigandi stuðnings­úrræðum þegar þörf krefur.

Forvarnastefnan tekur til allra barna og ungmenna frá fæðingu til tvítugs, foreldra og allra sem að málefnum þeirra og uppeldi koma. Áhersla er lögð á að forvarnir hefjist strax í barnæsku, séu heildstæðar og víðtækar og sameini krafta og störf borgarbúa og borgarstarfsmanna. Stefnan er byggð á traustum rannsóknum, hefur mælanleg markmið sem verða metin og endurskoðuð reglulega.

Í markmiðum er gert ráð fyrir, annars vegar almennum forvörnum sem ná til allra barna og ungmenna og hins vegar sértækum forvörnum sem ná einstaklinga og hópa sem eru í áhættu.

Almennar forvarnir: Að börn og ungmenni alist upp við góða andlega líðan, heilsu og jákvæða sjálfsmynd, svo merkja megi mælanlegan árangur 2010.

Sérstækar forvarnir: Að koma í veg fyrir og draga úr neikvæðri frávikshegðun barna og ungmenna, s.s. vímuefnaneyslu, reykingum, ofbeldi, afbrotum og öðru sem bregðast þarf sérstaklega við hverju sinni.
Gert er ráð fyrir víðtæku samstarfi margra ólíkra aðila til að ná árangri.

Samstarf og samvinna eru lykilatriði, samvinna við foreldra, samstarf opinberra aðila, stofnana og frjálsra félagasamtaka. Að niðurstöður rannsókna séu ávallt fyrirliggjandi svo hægt sé bregðast við aðstæðum t.d. í hverfum eða sveitar­félögum. Það er mikilvægt að þeir sem standa höllum fæti og þurfa sérstakan stuðning tímabundið eða til lengri tíma fái hann svo hægt sé að koma í veg fyrir frekari vanda svo öll börn og ungmenni fái tækifæri til að alast upp við góða andlega líðan, heilsu og jákvæða sjálfsmynd. Til að svo megi verða þurfa bæði foreldrar og samfélagið að axla sína ábyrgð.

Viða er gott og öflugt starf unnið, en það þarf alltaf að skoða hvort verið sé á réttri leið. Uppalendur og ráðamenn þurfa að spyrja sig þeirra spurninga: erum við á réttri leið, hvað hefur verið gert vel og hvernig getum við gert betur.

Frumkvæði forseta Íslands að sérstökum forvarnardegi um land allt er mikilvægt framlag til þess starfs sem þegar er unnið og liður í að skapa þá umræðu sem þarf að fara fram.

Höfundur er verkefnisstjóri á Velferðarsviði Reykjavíkur­borgar og greinin birtist fyrst á visir.is