Sterk bein – lengi býr að fyrstu gerð

Talið er að ein af hverjum þremur konum og einn af hverjum átta karlmönnum verði fórnarlömb beinþynningar. Flestir sem þjást af sjúkdómnum eru eldri en 50 ára.

Ástæður þess að fólk verður beinþynningu að bráð geta verið margar. Því miður er útilokað fyrir okkur að hafa áhrif á suma helstu áhættuþættina; áhættuþætti eins og aldur (en beinþynning eykst með aldrinum), kynferði (algengara meðal kvenna en karla) og erfðir. En sem betur fer getum við haft áhrif á aðra áhættuþætti. Sem dæmi má nefna að reykingar og óhófleg áfengisdrykkja eykur líkur á beinþynningu. Þættir sem tengjast líkamsþjálfun og mataræði hafa einnig sitt að segja. Þannig reynist vera jákvætt samband á milli reglubundinnar „hóflegrar” þjálfunar á beinþéttni. Aftur á móti ýtir ofþjálfun undir rýrnun beina og í sérstökum áhættuhópi er ungt kvenfólk sem þjálfar stíft og ekki síst ef það er í ofanálag mjög grannholda.

Áhrifaríkasta forvörnin gegn beinþynningu er að huga vel að þáttum sem hafa jákvæð áhrif til styrkingar beina á uppvaxtarárum okkar. En beinin okkar eru lifandi vefur, sem er í stöðugum vexti frá því við fæðumst og þar til við verðum fullorðin. Talið er að um tvítugt sé styrkur og þéttleiki beina í hámarki. Ákveðin aldurskeið virðast vera sérstaklega mikilvæg með tilliti til vöxt beina. Frá fæðingu og til tveggja ára aldurs á mikill vöxtur sér stað. Einnig taka beinin mikinn vaxtarkipp á gelgjuskeiðinu, um 11 til 14 ára aldurinn hjá stúlkum og 13 til 17 ára hjá drengjum.

Þar sem beinin mótast svo mjög á táningsárunum ætti öllum að vera ljóst mikilvægi góðrar næringar á því aldurskeiði. En sannað þykir að þeir sem hafa öflugan beinmassa, þegar fullorðinsaldri er náð, verða síður fyrir barðinu á beinþynningu en þeir sem reynast vera með „mögur” bein.

Því miður verður það að segjast eins og er að neysluvenjur margra unglinga eru æði bágbornar þegar kemur að góðri næringu fyrir beinin. Þannig er ljóst að margir unglingar neyta of lítils kalks og þá frekar stúlkur en drengir. Mjólk og mjólkurvörur eru þær fæðutegundir sem gefa hvað mest kalk og er það mörgum áhyggjuefni að mjólkurdrykkja virðist fara minnkandi hjá unglingum en í staðinn eykst gosdrykkjaneysla ár frá ári. En samkvæmt rannsóknum virðast vera sterk tengsl milli gosdrykkjaneyslu og kalkneyslu. Sem dæmi má nefna að stúlkur sem drekka reglubundið gos neyta að meðaltali um einum-fimmta minna magn kalks en stúlkur sem drekka það ekki. Ráðlagður dagskammtur af kalki á dag er 1200 mg fyrir unglinga og 800 mg fyrir fullorðna. Eins og áður hefur komið fram er mjólkurmatur ein auðugasta uppspretta kalks. Sem dæmi má nefna að í hálfum lítra af mjólk eru hátt í 600 mg af kalki; í 30 g af osti eru 245 mg og í 150 g af jógúrti eru um 175 mg.

Auðvitað skipta önnur næringarefni en kalk máli þegar beinin eru annars vegar. Sem dæmi má nefna að D-vítamín aðstoðar til við upptöku kalks í bein. Ef verið er úti við í dagsljósi nær líkami okkar, með aðstoð sólarljóssins að framleiða dagsþörf á D-vítamíni á innan við hálftíma. Þar sem D-vítamín er ekki ríkulega að finna í hefðbundnum mat er mikilvægt að neyta D-vítamíns í fæðubótarformi ef reglubundin útivera er ekki til staðar. Sem dæmi má nefna að kornabörn sem fá ekki notið sólarljóss ættu að neyta allt að 10 míkrógrömm af D-vítamíni í fæðubótarformi á dag. Lýsi er dæmi um D-vítamínríka afurð en í einni teskeið af þorskalýsi eru 12,5 míkrógrömm af D-vítamíni. Ráðlagður dagskammtur af D-vítamíni er 10 míkrógrömm á dag.

Því miður er margt sem bendir til þess að tíðni beinþynningar muni fara vaxandi á komandi árum. Vonandi rætist sú spá þó ekki. En til að sporna gegn þessum vágesti þarf sameiginlegt átak þar sem mismunandi þáttum er sinnt, þáttum sem tengjast mataræði, líkamsþjálfun og læknisfræði. En eitt er víst að lengi býr að fyrstu gerð og þar sem vel nærður líkami elur af sér sterk bein felst besta forvörnin í því að temja sér góðar neysluvenjur frá fyrstu tíð.

Stjórnarmaður í Beinvernd.

Vefur Beinverndar