Sykursýki, ávarp heilbrigðisráðherra

Þegar fjallað er um sykursýki, koma í hug orð Vilmundar Jónssonar fyrrum landlæknis sem sagði árið 1938 að sykursýki væri mjög sjaldgæfur sjúkdómur á Íslandi og að það væri alveg sérstakt fyrir lækni að rekast á sjúkling með þann sjúkdóm. Margt hefur breyst frá því landlæknirinn mælti þessi orð. Nú er þessi sjúkdómur ekki sjaldgæfari en svo að um 500 Íslendingar þurfa daglega að sprauta sig með insúlíni og árlega koma menn 4000 sinnum á sykursýkisgöngudeild fullorðinna á Landspítalanum.

Sykursýki er dæmi um sjúkdóm þar sem einkennum hefur verið ítarlega lýst og meingerð rækilega rannsökuð. Sú vinna hefur vísað veginn og verið undirstaða markvissrar meðferðar til þess að bæta einstaklingnum skort hans á insúlíni, með insúlínsprautum eða öðrum sykursýkislyfjum. Jafnframt hefur þróast umhverfi sem byggir á stöðugu eftirliti og teymisvinnu er miðar að því að mæta þörfum sjúklingsins um ýmsa fræðslu s.s. um næringu og matarræði og aðstoð við að mæta því álagi sem langvinnur og vandasamur sjúkdómur er. Árangur þessa teymis hvílir mikið á því að vel takist að virkja sjúklinginn sjálfan og aðstandendur þegar um barn er að ræða.

Nýgengi sjúkdómsins hérlendis er með því lægsta sem gerist. Þannig er nýgengi meðal barna annars staðar á Norðurlöndum á bilinu 23 – 43/100.000 meðan íslensk rannsókn frá 1991 sýnir að talan hér er 9,4. Talið er að umhverfisþættir eigi hér hlut að máli þótt ekki sé vitað nákvæmlega hverjir þeir eru.

Það má gleðjast yfir því að nýgengi skuli hér vera svo lágt en það er ástæða til að vera hreykin af því hversu fagfólki hérlendis hefur tekist vel við meðferð og eftirlit. Rannsóknir víða um heim hafa sýnt, svo ekki verður um villst, að árangur sem næst í því að fyrirbyggja alvarlegan skaða s.s. í augum, nýrum og taugakerfi tengist gæðum eftirlits og meðferðar.

Eftirlit og meðferð sykursýki er talandi dæmi um það sem við gerum vel í íslenska heilbrigðiskerfinu. Þar byggir á færu og áhugasömu fagfólki og góðu samstarfi þeirra er annast sjúklingana og hafa sérhæft sig á þessu sviði. Þannig eru nú veitt skipulögð greiningar- og göngudeildaþjónusta fyrir sykursjúk börn á Landspítalanum í Fossvogi og göngudeild fyrir fullorðna á Landspítalanum við Hringbraut. Eftir greiningu tekur við margvísleg fræðsla og síðan eftirlit á göngudeild. Þar er fylgst með blóðsykri og lagt á ráðin með insúlíngjafir eða önnur sykursýkislyf en jafnframt fylgst með því hvort fram komi líffæraskemmdir s.s. í augum, nýrum eða æðakerfi.

Sá árangur sem hér hefur náðst hefur vakið eftirtekt. Þannig er tíðni blindu meðal sykursjúkra hérlendis með því lægsta sem gerist í heiminum. Tíðni blindu í þessum sjúklingahópi er minni en 1% hér á landi en víða er hún allt að tíu sinnum hærri. Sama gildir um tíðni nýrnasjúkdóma, en mjög sjaldgæft er að grípa þurfi til nýrnavélar til blóðskilunar hérlendis vegna afleiðinga sykursýki. Þriðji þátturinn sem gjarnan er litið til hvað varðar meðferð sykursjúkra er hvernig til tekst með meðgöngu og fæðingu hjá sykursjúkum konum.

Á árunum 1970-1975 var burðarmálsdauði hjá þessum hóp um 10%. Hér hefur orðið breyting á og á árunum 1980-1990 var hann kominn niður í rúm 2%. Frá 1983 hefur ekki orðið dauðsfall barns er rekja mætti til sykursýki móður á meðgöngu. Hér hefur sem sagt náðst það markmið að ekki er munur á hvort konan er sykursjúk eður ei.

Upplýsingar um að íslensk börn hafi þyngst verulega á síðustu 25 árum vekur nokkurn ugg. Varanleg þyngdaraukning gæti leitt til þess að sykursýki tvö yrði enn algengari hjá börnum, en hana má í mörgum tilvikum rekja til ofþyngdar. Við upplýsingum af þessu tagi þurfa allir að bregðast, bæði heilbrigðisyfirvöld og foreldrar.

Undanfarið hefur verið rætt nokkuð um endurgreiðslur Tryggingastofnunar vegna lyfjakaupa og þær fyrirætlanir að breyta almennt greiðsluþátttökukerfinu. Hefur því til dæmis verið haldið fram opinberlega að nú stæði til að láta sykursýkissjúklinga fara að greiða insúlínið sitt og er fullyrt að sú sem þetta ritar ætli að beita sér fyrir því. Þetta er alrangt og virðast þeir sem þessu halda fram vísvitandi vera að sá fræjum óróa og kvíða hjá sykursjúkum og aðstandendum þeirra. Nýtt endurgreiðslukerfi mun í engu skerða hlut sykursjúkra. Fleiri orð þarf ekki að hafa um það.